Home / O nama

Istorijat

Počeci autorsko pravne zaštite na teritorijama koje su nekada činile deo austrougarske imperije (Slovenija, Dalmacija, Hrvatska, Slavonija, Bosna, Hercegovina, Međumurje i Vojvodina) datiraju od druge polovine 19. veka.

1884. usvojen je mađarski Zakon o autorskom pravu.

1895. stupio je na snagu austrijski Zakon o autorskom pravu. U to vreme Srbija nije imala takav zakon. Tokom 20-tog veka razvoj autorsko pravne zaštite na ovim prostorima bio je direktno uslovljen čestim političkim previranjima i promenama u zakonodavstvu.

1929. u skladu sa Bernskom konvencijom, a po uzoru na odgovarajuće propise nemačkog, austrijskog i švajcarskog zakonodavstva, usvojen je jugoslovenski Zakon o autorskom pravu.

1930. Jugoslavija je postala potpisnica Bernske konvencije.

1937. Osnovana je UJMA Udruženje jugoslovenskih muzičkih autora, koje je imalo tri poslovnice: u Beogradu, Zagrebu i u Ljubljani. Udruženje je zastupalo brojne autore. Pored domaćih, štitili su se i inostrani autori tadašnjih udruženja evropskih zemalja - KODA (Danska), TEOSTO (Finska), BUMA (Holandija), ZAIKS (PPoljska), STIMA (Švedska) .......

1946. nakon Drugog svetskog rata, osnivanjem Federativne Republike Jugoslavije, donet je novi Zakon o autorskom pravu. Uredbom Vlade FNRJ, osnovan je Zavod za autorskopravno posredništvo, kao državna ustanova, čija je delatnost obuhvatala zaštitu svih vrsta autroskih prava. Zavod je imao centralu u Beogradu i poslovnice u sedištima republika FNRJ. Poslovnice su obavljale ubiranje autorske naknade od korisnika, dok je centrala raspodeljivala ubrane naknade autorima i drugim nosiocima autorskih prava.

1950. Zavod je ukinut Uredbom o prenosu poslova autorskopravnog zastupanja i posredovanja na saveze i udruženja autora. Navedena Uredba doneta je u periodu prelaska sa državnog administrativnog upravljanja na društveno upravljanje u privrednim, a kasnije i u uslužnim delatnostima. Poslovi zaštite povereni su autorima.
U periodu nepostojanja pravnog kontinuiteta i nedostatka sudske prakse u oblasti zaštite autorskih prava, kao i izvesnih neslaganja između odredbi Bernske konvencije i jugoslovenskog zakona, osnovan je SAKOJ, Savez kompozitora Jugoslavije.

12. i 13. februara 1950. na prvom Kongresu SAKOJ-a, održanog u Beogradu, izabran je Stevan Hristić za predsednika i dr. Oskar Danon za generalnog sekretara. Među brojnim postavljenim ciljevima, SAKOJ je trebao da napravi analizu muzičkog života u zemlji, program promovisanja muzike jugoslovenskih autora, u zemlji i inostranstvu, i da uspostavi odnose sa inostranim društvima za zaštitu autorskih prava.

1952. Zavod za autorskopravnu zaštitu, koji su osnovali Savez kompozitora Jugoslavije i republička udruženja kompozitora, krajem godine menja naziv u Zavod za zaštitu autorskih prava. U početku, novi Zavod se bavio samo zaštitom autorskih muzičkih prava, a kasnije su mu i drugi savezi i udruženja autora poverili zaštitu književnih, dramskih i likovnih prava.

1954. Krajem godine ukinut je jedinstveni Zavod za zaštitu autorskih prava, a Savez kompozitora Jugoslavije osnovao je poseban Zavod za zaštitu autorskih malih prava (ZAMP), dok su drugi savezi autora osnovali Jugoslovensku autorsku agenciju (JAA).

1956. SAKOJ postaje član Međunarodne konfederacije društava autora i kompozitora (CISAC), sa sedištem u Parizu. I danas, kao i tokom proteklih decenija, Sokoj ima zapaženu ulogu u aktivnostima ove međunarodne asocijacije.

1957. usvojen je novi Zakon o autorskom pravu, kako bi se poboljšao položaj autora i kako bi se nacionalno zakonodavstvo uskladilo sa međunarodnim obavezama jugoslovenske države.

1959. SAKOJ postaje član Međunarodnog biroa za zaštitu prava snimnja putem sredstava mehaničke reprodukcije (BIEM), čije sedište je u Parizu.

1960. SAKOJ je postao član Međunarodnog muzičkog saveta (IMC-UNESCO) i Međunarodnog društva za savremenu muziku (ISCM).

Tokom proteklih decenija, predstavnici SAKOJ-a redovno su prisustvovali sastancima CISAC-a i BIEM-a i bili su domaćini nekoliko sastanaka radnih tela ove dve organizacije i drugih međunarodnih organizacija angažovanih na promovisanju zaštite autorskih prava.

1965. Sprovode se organizacione promene - Savez kompozitora Jugoslavije preuzima poslove raspodele i isplate autorskih naknada od javnog izvođenja muzičkih dela i poslove ostvarivanja mehaničke reprodukcije. Osniva se Odeljenje za zaštitu autorskih prava (OZAP).
Iste, 1965.godine, SAKOJ - Savez kompozitora Jugoslavije prerasta u SOKOJ - Savez organizacija kompozitora Jugoslavije.

1968. SOKOJ-evi predstavnici angažovani su u predlaganju amandmana na Zakon o autorskom pravu koji je, iste godine, i usvojen.

1971. OZAP menja naziv u ZAMP - Zavod za zaštitu autorskih muzičkih prava. Novi ZAMP, samostalna samoupravna organizacija, sastavljena je od republičkih poslovnica. SOKOJ, osnivač novog ZAMP-a, poverio je ovoj organizaciji obavljanje određenih poslova - ubiranja autorske naknade, dok je poslove raspodele i isplate autorskih naknada zadržao SOKOJ.

1974. SOKOJ je pretrpeo strukturalne promene kao posledica ustavnih promena. SOKOJ je funkcionisao kao koordinator svih udruženja kompozitora Jugoslavije, po delegatskom sistemu. Kako bi održao korak u tehnološkom razvoju u oblasti ubiranja, raspodele i isplate autorskih honorara, SOKOJ je blisko sarađivao i imao potpunu profesionalnu pomoć od inostranih autorskih društava - SUISA, AKM, GEMA.

Stručnjaci iz SUISA-e pomagali su SOKOJ-u u prelasku na kompjutersku obradu podataka, dok SOKOJ nije postao osposobljen da sam upravlja sopstvenom kompjuterizovanom bazom podataka domaćih i inostranih autora i njihovih dela. U godinama ekonomskog razvoja Jugoslavije, SOKOJ je imao bogatu aktivnost kako u stimulisanju muzičkog stvaralaštva i muzičkog života u našoj zemlji tako i u edukaciji korisnika muzike o njihovim obavezama prema autorima muzike.

90-te godine - Tragični događaji devedesetih godina i dezintegracija Jugoslavije dovele su do nastanka novih nezavisnih država. Kao posledica, zaštita prava autora sa teritorije bivših jugoslovenskih republika, preneta je na novonastala društva za zaštitu autorskih prava.

1998. Iako su navedeni događaji uticali na smanjenje obima SOKOJ-evih aktivnosti, pravna služba SOKOJ-a dala je značajan doprinos izradi Zakona o zaštiti autorskog i srodnih prava, koji je usvojen maja 1998. godine.
Ovim zakonom precizno je definisan status SOKOJ-a, kao organizacije za kolektivno ostvarivanje zaštite autorskih muzičkih prava. SOKOJ dobija status poslovnog udruženja, neprofitne organizacije.

2000. - Nakon dvehiljadite godine, SOKOJ je uspeo da prevaziđe posledice nastale decenijskim teškim poslovnim periodom i da uspostavi redovno obavljanje svoje delatnosti.

2004. Nove zakonske promene sadrže izvesne izmene u odnosu na prethodna zakonska rešenja. U oblasti autorskog prava zakonodavne tendencije usaglašene su sa evropskim zakonodavstvom, kao i sa zakonima drugih razvijenijih zemalja sveta. Najznačajniju novinu predstavljaju drastične sankcije za neovlašćeno korišćenje autorskog dela, za koje je predviđena krivična odgovornost u Krivičnom zakonu Republike Srbije.

Decembar, 2005. - SOKOJ je odlikovan Ordenom  Vuka Karadžića trećeg stepena za izuzetne zasluge u uspostavljanju i razvijanju sistema autorsko pravne zaštite na muzičkim delima svih žanrova, kao i zasluge u promociji kulturnih vrednosti.

2006. Akronim SOKOJ prerasta u ime Sokoj. Današnji pun naziv je Sokoj - Organizacija muzičkih autora Srbije.

2009. Zakon o autorskom i srodnim pravima usklađuje se sa regulativom Evropske unije i Svetske trgovinske organizacije. Uvedeno je obavezno kolektivno ostvarivanje autorskog i srodnih prava,  za određene oblike korišćenja autorskog dela, kao pokušaj da se domaće tržište sa velikim obimom piraterije usmeri ka stvaranju institucija. Velika novina ovog zakona su pregovori o predlogu tarife organizacije i reprezentativnih udruženja korisnika i ustanovljenje Komisije za autorsko i srodna prava čije članove, istaknute stručnjake iz ove oblasti, imenuje Vlada Republike Srbije.

2011. Izmene Zakona o autorskom i srodnim pravima odnose se na odredbe koje regulišu ograničenja autorskog prava. Detaljno je regulisano ograničenje autorskog prava, u slučaju korišćenja dela u nastavne svrhe i naučnog istraživanja, zatim pitanje zaštite baze podataka, kao i oblast tehnoloških mera zaštite optičkih diskova od nedozvoljenog kopiranja.

2012. Izmenama i dopunama Zakona o autorskom i srodnim pravima uvedena je jedinstvena naplata za autorsko i srodna prava, kategorija korisnika (zanatlije) oslobođena je obaveze plaćanja autorske naknade, određeno je da se maksimalna tarifa stavlja u odnos sa minimalnom zaradom u Republici Srbiji. Zakonska  je obaveza formiranje Saveta za kontrolu naplate i raspodele naknade za javno saopštavanje i Zavod za intelektualnu svojinu Republike Srbije preuzima ingerencije Komisije za autorsko i srodna prava.